# Milieukwaliteit

## Algemeen
Het domein milieukwaliteit betreft het vakgebied dat gaat over de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem. De milieuhygiënische kwaliteit van de bodem wordt bepaald door de aanwezigheid (of afwezigheid) van verontreinigende (veelal) chemische stoffen in de bodem. Binnen het domein milieukwaliteit wordt de landbodem inclusief de (voormalige) drogere oevergebieden en bestaande uit zowel grond als grondwater, beschouwd als de bodem. De kwaliteit van waterbodem valt buiten de scope van dit domein. 

Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn er in Nederland richtlijnen voor het uitvoeren van onderzoek naar eventuele bodemverontreiniging en is de aanpak van bodemverontreiniging vastgelegd in wet- en regelgeving. Hierin is vastgelegd hoe bodemverontreiniging wordt vastgesteld, wanneer deze moet worden gesaneerd en wanneer een verontreiniging in voldoende mate is gesaneerd. De voornaamste wet- en regelgeving voor de aanpak van bodemverontreiniging was tot 1 januari 2024 de Wet bodembescherming (Wbb). Sindsdien is de bodemregelgeving opgegaan in de Omgevingswet (Ow).

Bodemonderzoeken vormen vaak onderdeel van een wettelijke procedure waarbij de resultaten moeten worden voorgelegd aan een bevoegd gezag in de vorm van een melding of als onderdeel van een aangevraagde vergunning of beschikking. De informatie wordt in dat geval beoordeeld door het bevoegd gezag om na te gaan of bepaalde activiteiten kunnen worden uitgevoerd op de onderzoekslocatie, bijvoorbeeld of er gegraven of gebouwd mag worden.

Onder het regime van de Wbb werd door het bevoegd gezag een beschikking afgegeven over bijvoorbeeld omvang en aanpak van een (geval van) bodemverontreiniging. Onder het regime van de Ow bestaan deze beschikkingen niet meer. Wel beslist het bevoegd gezag nog steeds over het resultaat van saneringsmaatregelen en ontgravingen in verontreinigde gebieden (evaluatieverslag saneren of graven).

Opdrachtgevers voor bodemonderzoeken, saneringen en ontgravingen zijn niet alleen overheden maar ook en voornamelijk private partijen. Denk aan bedrijven, ontwikkelaars, exploitanten van ondergrondse netwerken en nog vele anderen. In generieke termen noemen we dit de ‘initiatiefnemer’.

Informatie uit het bodemonderzoek of uit de besluiten van overheden over de aanpak van bodemsanering is veelal opgeslagen in lokale of regionale ‘Bodeminformatiesystemen'. De toegankelijkheid en de kwaliteit van de opgeslagen data wisselt en de wijze van ontsluiten van deze data verschilt. De basisregistratie ondergrond heeft tot doel deze gegevens op een eenduidige manier vast te leggen waardoor deze sneller, beter en op een uniforme wijze beschikbaar komen voor maatschappelijke processen waarbij de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem een rol speelt.

In het domein milieukwaliteit van de BRO staan dus de resultaten van bodemonderzoeken en de gegevens over de aanpak van een eventuele bodemverontreiniging centraal. Hiermee wordt de milieuhygiënische bodemkwaliteit in Nederland bepaald. De verschillende uitvoerende partijen (veldwerkbureau, laboratorium, adviesbureau) in de keten en ook de overheden zelf wisselen informatie uit op basis van een open uitwisselstandaard (SIKB0101). De registraties binnen het domein milieukwaliteit van de BRO sluiten hierop aan.

Binnen het domein Milieukwaliteit zijn twee registratieobjecten benoemd:

<table style="width: 100%;">
	<colgroup style="width: 50%;"></colgroup>
	<colgroup style="width: 50%;"></colgroup>
	<tbody>
		<tr>
			<th>
				<figure>
				<!-- link to generic location of GitHub/BROprogramma -->
				<!-- <img src="https://github.com/BROprogramma/generiek/raw/gh-pages/mk/media/BRO_Registratieobject tegel_Milieuhygiënisch bodemonderzoek.png" alt="Milieuhygiënisch bodemonderzoek" width="50"/> -->
				<!-- link to location on docs.geostandaarden -->
				<img src="https://docs.geostandaarden.nl/bro/gen/mk/media/BRO_Registratieobject tegel_Milieuhygiënisch bodemonderzoek.png" alt="Milieuhygiënisch bodemonderzoek" width="50"/>
			 	<figcaption>
			 		Het registratieobject Milieuhygiënisch bodemonderzoek (Site Assessment Data - SAD)
				</figcaption>
				</figure>
			</th>
		 	<th>
				<figure>
					<!-- link to generic location of GitHub/BROprogramma -->
					<!-- <img src="https://github.com/BROprogramma/generiek/raw/gh-pages/mk/media/BRO_Registratieobject tegel_Overheidsbesluit bodemverontreiniging.png" alt="Overheidsbesluit bodemverontreiniging" width="50"/> -->
					<!-- link to location on docs.geostandaarden -->
					<img src="https://docs.geostandaarden.nl/bro/gen/mk/media/BRO_Registratieobject tegel_Overheidsbesluit bodemverontreiniging.png" alt="Overheidsbesluit bodemverontreiniging" width="50"/>
					<figcaption>
				 		Het registratieobject Overheidsbesluit bodemverontreiniging (Site Legal Decision - SLD)
					</figcaption>
				</figure>				
			</th>
		</tr>
	</tbody>
</table>

## Registratieobject Milieuhygiënisch bodemonderzoek
Een milieuhygiënisch bodemonderzoek is een onderzoeksactiviteit waarbij binnen de onderzoekslocatie de aanwezigheid van verontreinigende stoffen in de bodem wordt onderzocht. Daarbij wordt een eventuele aard van de verontreiniging (welke stoffen komen voor in hogere concentraties dan de natuurlijke achtergrondwaarde) en de mate ervan (hoe verhouden de gemeten concentraties zich tot het toegestane gehalte op basis van een landelijk of lokaal normenkader) onderzocht.

Het bodemonderzoek wordt doorgaans uitgevoerd door derden, bijvoorbeeld op basis van een opdracht van een bronhouder die ook initiatiefnemer is. Het kan ook zijn dat het bodemonderzoek als onderdeel van een wettelijke procedure (vergunningtraject of melding) door een initiatiefnemer (niet zijnde een overheid) wordt aangeleverd aan het bevoegd gezag.

Het resultaat van het milieuhygiënisch bodemonderzoek omvat informatie over de meetpunten (o.a. boringen en peilbuizen), monsternamen, veldwaarnemingen en laboratoriumanalyses van veldmonsters (grond en grondwater) en het bodemonderzoeksrapport. Ook zogenoemde historische onderzoeken (waar alleen archiefonderzoek wordt gedaan) of onderzoeken ter evaluatie van een uitgevoerde sanering of ontgraving (verificatieonderzoeken in het kader van de milieukundige begeleiding) vormen onderdeel van dit registratieobject.

Voor de uitvoering van een milieuhygiënisch bodemonderzoek zijn wettelijke (op basis van de 'Regeling bodemkwaliteit 2022') standaarden en protocollen van toepassing (NEN en SIKB). In veel gevallen werken de uitvoerende medewerkers onder certificaat.

## Registratieobject Overheidsbesluit bodemverontreiniging
Een overheidsbesluit bodemverontreiniging is een beoordeling van de bodemkwaliteit, gedaan door het bevoegd gezag in het kader van een procedure onder de Wbb, onder het 'eerbiedigend overgangsrecht saneringen’ (verder genoemd: overgangsrecht) voor de overgang naar de Ow (Aanvullingswet bodem) of onder de Ow.

Informatie over de beoordeling van de bodemkwaliteit heeft het bevoegd gezag vastgelegd in het bodeminformatiesysteem (BIS) van waaruit SLD-gegevens geleverd worden aan de BRO. Het gebruik van het BIS is al decennia gemeengoed onder het regime van de Wbb en wordt ook onder het regime van de Ow voortgezet.

De samenstelling van deze gegevensset in het BIS is destijds in samenspraak met bevoegde overheden en gebruikers tot stand gekomen en hing samen met o.a. de aanlevering van gegevens aan Bodemloket.nl, het landsdekkend beeld van bodemverontreiniging en de monitoring van de bodemsaneringsoperatie in Nederland. De SIKB101-standaard faciliteert de uitwisseling van deze gegevens. Forum Standaardisatie heeft deze standaard op de lijst van verplichte standaarden voor de publieke sector geplaatst: zie [Forumstandaardisatie.nl](https://www.forumstandaardisatie.nl/open-standaarden/sikb0101).

Hierdoor kunnen de gebruikte termen soms afwijken van die in de huidige wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld: gebruiksbeperkingen kunnen alleen worden geregistreerd als onderdeel van een ‘zorgcontour’ (zie paragraaf 4.2.8). Ook zijn onder de term ‘besluittype’ categorieën gegevens opgenomen die geen besluit betreffen.

BIS-gegevens die zijn ontstaan onder het regime van de Wbb bevatten doorgaans een uitspraak over de ernst en spoedeisendheid van een bodemverontreiniging of over de mate waarin een sanering is uitgevoerd. Hierbij gelden ook verplichtingen voor registratie in de openbare registers op grond van de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken (Wkpb). Naast besluiten en beschikkingen onder de Wbb kan het zijn dat een bevoegd gezag (van veelal een gemeente) vastlegt dat een locatie voldoet aan de eisen van bijvoorbeeld een bouwvergunning en er geen vervolgonderzoek nodig is. De gegevens over de ‘status’ vormen eveneens onderdeel van het registratieobject ‘Overheidsbesluit bodemverontreiniging’. Het registratieobject bevat dus informatie over zowel verontreinigde locaties als locaties waar geen verontreinigingen zijn aangetoond.

Onder de Ow vervallen beschikkingen grotendeels. Er wordt alleen een beoordeling gedaan van de evaluatie van een sanering of grootschalig ontgraven in bodem boven de interventiewaarde. De resultaten van deze beoordeling worden vastgelegd en vormen onderdeel van voorliggend registratieobject onder de Ow. Het bevoegd gezag doet onder de Ow geen formele uitspraak meer over omvang of spoedeisendheid van een verontreiniging. Hierin zit dus een verschil tussen de registraties onder de Wbb en de Ow. Het bevoegd gezag kan nog wel besluiten om maatwerkvoorschriften te stellen bij een saneringsaanpak.

Het registratieobject ‘Overheidsbesluit bodemverontreiniging’ onder het regime van de Wbb omvat de status van de aanpak van de verontreiniging, vastgestelde verontreinigingscontouren, saneringscontouren en nazorgcontouren. Onder het regime van de Ow is het registratieobject beperkt tot het aangepakt gebied.

## Samenhang met andere registratiedomeinen en -objecten
In de BRO zijn vier registratieobjecten opgenomen die een samenhang hebben met gegevens die in het kader van milieuhygiënisch bodemonderzoek worden verzameld, dat zijn:
- Domein Bodem- en grondonderzoek:
	- Booronderzoek (BHR)
- Domein Grondwatermonitoring:
	- Grondwatermonitoringput (GMW)
	- Grondwaterkwaliteitsonderzoek (GAR)
	- Grondwatermonitoringnet (GMN)
	
Er is gekozen om een strikte scheiding aan te brengen tussen data ontstaan in het milieudomein en data ontstaan in andere domeinen. De wijze waarop deze registratieobjecten worden aangeleverd en zijn gemodelleerd verschillen dusdanig van het milieudomein dat dit zowel het registratieobject zelf als het beheer ervan te complex zou maken. In de praktijk zijn deze werkvelden ook gescheiden.

Waar mogelijk zijn de standaarden van genoemde registratieobjecten wel gebruikt als basis bij het opstellen van de standaarden voor de registratieobjecten binnen het domein milieukwaliteit.

- Domein Bodem- en grondonderzoek: standaarden voor het vaststellen van de bodemopbouw bij milieuhygiënisch booronderzoek wijken op onderdelen af van standaarden uit bodemkundig of geotechnisch onderzoek. Waar mogelijk is de wijze van beschrijven van de bodem geharmoniseerd.
- Domein Grondwatermonitoring: er is vooralsnog gekozen om de grondwatermonitoringnetten die zijn ingericht in het kader van milieuhygiënisch bodemonderzoek onderdeel te laten zijn van milieuhygiënisch bodemonderzoek (SAD) en niet bij het registratieobject grondwatermonitoringnet op te nemen.