Bestuurlijke gebieden zijn die gebieden waarbinnen het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en samenwerkingsverbanden zoals veiligheidsregio’s bestuurlijke verantwoordelijkheid uitoefenen. Ook de grenzen op zee die de maritieme zones ruimtelijk afbakenen, beschouwen wij als onderdeel van de bestuurlijke gebieden. Hieronder vallen de territoriale zee, de aansluitende en economische zone en het continentaal plat.
Dit conceptueel informatiemodel beschrijft deze bestuurlijke gebieden en de organisaties die deze gebieden besturen.
Status van dit document
Dit is een consultatieversie.
1. Inleiding
Het Informatiemodel Samenhangende Objecten (IMSO) beschrijft hoe objecten in de fysieke werkelijkheid, zoals vastgelegd in verschillende geo-basisregistraties, met elkaar samenhangen. Dit model maakt het mogelijk om gegevens uit onder andere de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), de Basisregistratie Topografie (BRT) en delen van de Waarde Onroerende Zaken (WOZ) in samenhang te bevragen en te gebruiken.
Een belangrijk onderdeel van het IMSO is het thema Bestuurlijke Gebieden. Dit thema beschrijft de afbakening en relaties van bestuurlijke gebieden, zoals gemeenten, provincies, waterschappen en maritieme zones, en hun relatie tot de verantwoordelijke overheidsorganisaties.
1.1 Doel
Het IMSO beoogt meer samenhang aan te brengen tussen verschillende objecttypen en hun eigenschappen binnen de geo-basisregistraties. Hierdoor kunnen bijhoudingsprocessen worden vereenvoudigd, de informatievoorziening flexibeler worden ingericht en wordt beter voldaan aan de behoefte aan samenhangende informatie.
1.2 Achtergrond en scope
De achtergrond, rationale en scope van dit informatiemodel worden beschreven in een serie scope documenten, één per thema, die in de loop der tijd beschikbaar komen. Een algemene schets van de gewenste inhoud staat in het document "DiSGeo : Eisen aan model samenhangende objectenregistratie" [EMSO]. Verder is beschikbaar het scopedocument Bestuurlijke Gebieden. Overige scopedocumenten worden ontwikkeld in de GitHub repository voor DiSGeo scopedocumenten.
1.3 Leeswijzer
Puntsgewijs:
Hoofdstuk 2: geometrie en levenscyclus van objecten.
Hoofdstuk 3: algemene beschrijving van het IMSO en de inhoud per onderwerp
Hoofdstuk 4: het informatiemodel in detail
Tot slot bijlagen en referenties.
In dit document staan ook de gedetailleerde UML-diagrammen. Je kunt op alle diagrammen klikken om in te zoomen en details van de modellen te bekijken.
2. Algemeen
2.1 Levenscyclus
Objecttypen kunnen, wanneer relevant, een levenscyclusstatus, ookwel levensfase, worden toebedeeld. Hiermee wordt het mogelijk om aan te geven in welke fase een object verkeert. Door de oogharen heen kijkend kun je stellen dat er sprake kan zijn van een planfase, een aanwezigheidsfase en een afwezigheidsfase. De concrete invulling van de levensfasen kan per objecttype worden ingevuld.
De levenscyclus begint op het gedefinieerde ontstaansmoment, dat per objecttype kan verschillen. Zo is voor bepaalde objecttypen een planstatus relevant, terwijl dit voor andere objecttypen minder relevant lijkt. Wanneer een object niet meer bestaat in die werkelijkheid, bereikt het een eindfase.
2.2 Geometrie
Voor de representatie van de locatie, oriëntatie en vorm van een object uit de werkelijkheid, gebruiken informatiemodellen geometrieën. De dimensie van een representatie variëert van nuldimensionaal (0D) tot driedimensionaal (3D). Objecten worden altijd geplaatst in een tweedimensionele (2D), of driedimensionele (3D) ruimte. Voor de vastlegging van (informatie over) geometrieën gelden een aantal belangrijke principes die volgen uit verschillende standaarden en initiatieven. Een aantal documenten is hierin leidend:
Het [EMSO] gebruikt gestandaardiseerde geometrietypen uit [ISO-19107-2003]. Dit voorziet zowel in de opname van de coördinaten van de geometrie, als van het coördinatenstelsel. Van sommige objecten is de onderlinge relatie van belang; ook wel ruimtelijke relaties genoemd. De BGT-gegevenscatalogus beschrijft bijvoorbeeld welke objecten samen een landsdekkend geheel vormen.
Bovendien heeft een geometrische representatie vaak ook kwaliteitskenmerken, bijvoorbeeld ten aanzien van nauwkeurigheid en inwinregels. Dit document formuleert geen kwaliteitseisen. Het uitgangspunt is dat deze in de bronregistraties zelf gehanteerd worden. Van de gegevens die via het informatiemodel, óf daarop gebaseerde productmodellen, worden uitgewisseld, kan daarom een bepaalde kwaliteit verwacht worden. Deze gegevenskwaliteit is een uitgangspunt voor de uiteindelijk uitgewisselde gegevens.
Samengevat legt het informatiemodel de volgende informatie over een geometrie vast: type, dimensie, coordinaatreferentiesysteem (CRS), ruimtelijke relaties en Kwaliteitskenmerken (o.a. nauwkeurigheid, inwinregels en topologische regels).
De volgende paragrafen beschrijven welke eisen op het [EMSO] van toepassing zijn én hoe die concreet worden vastgelegd. De eisen en uitgangspunten zijn op zichzelf geen onderdeel van dit document. We verwijzen hiervoor vanuit de tekst naar de betreffende documentatie. Indien niet aanwezig en de eis op zichzelf mogelijk onvoldoende helder is, bevat dit hoofdstuk een korte uitleg over de totstandkomming, of interpretatie van een eis.
2.2.1 Aansluiting op Basismodel Geo-informatie (NEN3610)
Het [EMSO] valt binnen het toepassingsgebied van het Basismodel Geo-informatie [NEN3610-2022] (hierna: NEN3610) omdat het objecttypen beschrijft die direct herleidbaar zijn tot een locatie ten opzichte van de aarde. Het wordt daarom gemodelleerd als extensie op het semantische model uit NEN3610.
Het semantische model van NEN3610 bestaat uit een aantal objecttypen die objecten uit de werkelijkheid op hoofdlijn classificeren. In het [EMSO] zijn de objecttypen, voor zover dit past, gemodelleerd als specialisatie van het NEN3610 objecttype Geo-Object of (bij voorkeur) een specialisatie van Geo-object. De verbinding met deze semantische klassen is opgenomen in het conceptueel model.
2.2.2 Geometrietypen
Het [EMSO] legt geometrie vast als eigenschap van een object. De geometrie representeert daarmee de locatie, orientatie en vorm van een object. Voor dit doeleinde zijn verschillende typen geometrieën beschikbaar. Deze typen verschillende in niveau van data-complexiteit en dimensionaliteit (zi ook: Dimensies). ISO 19107 biedt hiervoor een aantal basisgeometrieën om een individueel object uit de werkelijkheid te representeren. Dit zijn de geometrische primitieven. Soms geldt een verzameling van objecten uit de werkelijkheid als één geheel. Daarvoor zijn geometrische aggregaties geschikt. Het [EMSO] onderscheid in elk geval de ISO 19107-geometrietypen uit onderstaande tabel.
Primitieve
In ISO 19107 - Enkelvoudig
In ISO 19107 - Aggregatie
Punt
GM_Point
GM_MultiPoint
Lijn
GM_Curve
GM_MultiCurve
Vlak
GM_Surface
GM_MultiSurface
Volume
GM_Solid
GM_MultiSolid
Het volstaat om een ISO 19107-geometrietype toe te passen in het informatiemodel. Raadpleeg voor een uitgebreidere toelichting op dit onderwerp hoofdstuk 2 van de handreiking Geometrie in model en GML [GIMEG]. Dit legt inhoudelijk uit hoe het geometriemodel uit ISO 19107 [ISO-19107-2019] kan worden toegepast en wat het geldende Nederlands profiel is. De toepassing van de ISO 19107-geometrietypen, zorgt ervoor dat het geometrietype helder is en dat zowel de coördinaten als het coördinatenstelsel kunnen worden opgenomen. In het bijzonder eist het [EMSO] aansluiting op ISO 19125 Simple Features. Deze standaard maakt een selectie uit het ISO 19107 geometriemodel. Het neemt daaruit alleen de meest gebruikelijke geometrietypen over.
Het [EMSO] schrijft expliciet aansluiting op de ISO-standaard Simple Features voor ([ISO-19125]).Simple Features gebruikt geometrietypen uit de veel uitgebreidere standaard ISO 19107. De typen uit dit model hanteren we doorgaans als «Primitief datatype». Het Geometrie-object, waarvan alle specifieke geometrietypen zoals punt, lijn, vlak en volume afgeleid zijn, heeft veel kenmerken en operaties. Belangrijk hier zijn:
SRID: dit modelleert de verwijzing naar het Spatial Reference System, in ons geval het coördinaatreferentiesysteem (CRS, zie: Coordinaatreferentiesystemen.
metadata: optioneel attribuut voor het opnemen van verwijzingen naar documentatie die informatie geeft over de implementatie van het geometrie-object. Dit kunnen we wellicht gebruiken voor bijvoorbeeld de gerealiseerde nauwkeurigheid van de geometrie.
Noot: Spatial Reference System vs. Coördinaatreferentiesysteem
Het [EMSO] hanteert altijd expliciete geometrie. Hierdoor zijn betere analyses en kwaliteitscontroles mogelijk. Bovendien maakt dit het optrekken van 2D-geometrie naar 3D-geometrie mogelijk. Dit in tegenstelling tot modellen met geparametriseerde geometriebeschrijvingen in CAD- of BIM-modellen (impliciete geometrie).
2.2.3 Dimensies
Bij dimensie wordt onderscheid gemaakt tussen de termen: primitieve, ruimte en model. Er zijn vier gradaties van primitieven, oplopend van 0D tot en met 3D. Elke hogere graad voegt een extra dimensie toe. Zo staat 0D alleen het primitieve punt toe, maar 1D zowel punt als lijn. 2D voegt daar vlak aan toe en 3D volume.
Figuur 2Overzicht van geometrische primtieven en de bijbehorende dimensionaliteit
Deze primitieven kun je plaatsen in een tweedimensionale of driedimensionale ruimte. Afhankelijk van de hoogste dimensie van de primitieve, in combinatie met gehanteerde dimensie van de ruimte, is sprake van een 2D-, 2.5D- of 3D-model. Samengevat komt het hierop neer:
2D-model: modelleert 2D-primitieven in een 2D-ruimte;
2.5-model: modelleert 2D-primitieven in een 3D-ruimte;
3D-model: modelleert 3D-primitieven in een 3D-ruimte.
Het EMSO schrijft voor dat moet worden voorgesorteerd op de mogelijkheid om de driedimensionale beschrijving van een object op te nemen. Per objecttype kan de wijze van vastlegging verschillen. In sommige gevallen representeert een volume (3D-model) het object het beste. In andere gevallen volstaat een punt, lijn of vlak (2D-model) met eventueel een hoogteligging (2.5D-model). Het vastleggen van beschrijvende eigenschappen als hoogte of relatieve hoogteligging in combinatie met een 2D-geometrie (primitieve) vallen niet onder de noemer 3D. Het is mogelijk om een relatieve hoogteligging als afgeleid gegeven op te nemen indien nodig voor informatieproducten.
Dit betekent dat het model ruimte moet bieden aan 3D-primitieven in een 3D-ruimte. Hieruit volgt dat het [EMSO] in zijn totaliteit beschouwd moet worden als een 3D-model. Het verschilt per onderwerp of een uitwerking in 2D (bijv. BestuurlijkGebied), 2.5D (bijv. Verharding), danwel 3D(bijv. Gebouw) nodig is.
Het [EMSO] hanteert ten aanzien van dimensies tegenstrijdige uitgangspunten. Enerzijds eist het aansluiting op ISO 19125, dat het model beprekt tot 2D-primitieven. Anderzijds eist het EMSO dat het model voorsorteert op driedimensionale objectbeschrijving. Het [EMSO] interpreteert deze uitganspunten als volgt: ISO 19125 is leidend voor 2D-objecten en ISO-19107 voor bogen en 3D-objecten.
Hoofdstuk 5 tot en met 8 in het [EMSO] geven per geo-informatieobject aan welk geometrietype van toepassing is. RegistratieveRuimte (waar BestuurlijkGebied onderdeel van is) wordt tweedimensionaal vastgelegd. Hiervoor zijn de geometrietypen GM_Surface (vlak) of GM_MultiSurface (multi-vlak) geschikt. Het hoofdstuk 4. Informatiemodel Informatiemodel Samenhangende Objecten - Bestuurlijke gebieden van dit document beschrijft per geo-informatieobjecttype in detail hoe het [EMSO] dit vormgeeft.
2.2.4 Coordinaatreferentiesystemen
Het Basismodel Geo-informatie [NEN3610-2022] stelt iedere geometrische dataset/geometrie moet zijn voorzien van een verwijzing naar het coördinaatreferentiesysteem waarin de coördinaten van de gemetrie zijn beschreven. Welk coördinaatreferentiesysteem in een situatie van toepassing is, wordt bepaald door verschillende factoren, zoals: dimensionaliteit van de gebruikte primitieven, dimensionaliteit van de ruimte en het toepassingsgebied. De dimensionaliteit van primitieven en ruimte zijn in de vorige twee paragrafen toegelicht.
Het toepassingsgebied beschrijft het deel van het van het aardoppervlak waarop het [EMSO] van toepassing is. Dit betreft het Nederlands grondgebied. In het informatiemodel worden alleen objecten opgenomen die gelegen zijn binnen het Europese grondgebied van het Koninkrijk der Nederlanden, inclusief de daarbij behorende territoriale wateren en Baarle-Hertog [EMSO]. Op basis van deze criteria zijn de volgende vier typen coördinatiesystemen zijn relevant:
World Geodetic System 1984 (WGS 84) gebaseerd op ITRS, gebruikt voor GPS
European Terrestrial Reference System 1989 (ETRS89)
Nederlandse Stelsel van de Rijksdriehoeksmeting (RD)
Gebruikersinformatie Wegkenmerkendatabase WKD (niet meer online beschikbaar)
De onderstaande figuur is een schematische weergave van de ondersteunde CRS-en bij aanlevering en uitlevering. De volgende paragrafen beschrijven in meer detail de ondersteunde CRS-en bij aan- en uitlevering.
Figuur 3Overzicht van de ondersteunde CRS-en in het kader van DiSGeo bij aanlevering en uitlevering
Redactionele noot: snippets
2.2.4.1 Aanlevering
Het toepassingsgebied en de dimensie bepalen welke CRS-en bij aanlevering van geometrieën geldig zijn. Wat betreft het toepassingsgebied zijn er objecten die vallen binnen het Europese deel van Nederland en objecten die vallen binnen de Nederlandse Exclusieve Economische Zone (EEZ) van de Noordzee. Aan de andere kant bestaat er onderscheid in de dimensie van geometrieën. Sommige geometrieën zijn 2-dimensionaal, anderen 3-dimensionaal. Voor objecten binnen het Europese deel van Nederland gelden de volgende CRS-en: RD en ETRS89. Voor gebieden op zee is nog geen besluit genomen.
Er zijn verschillende implementaties van ETRS89 in omloop. Het [EMSO] neemt het advies het Regional Reference Frame Sub-Commission for Europe (EUREF), om de ETRF2000-realisatie te gebruiken. Verder wordt bij aanlevering rekening gehouden met een lijnlengte van maximaal 200 meter. Dit besluit volgt het langelijnenadvies van het NSGI, dat is overgenomen in [gebruik-crs] in verband met compatibiliteit met RDNAPTRANS™.
Voor het CRS van 2D-geometrieen gelden de volgende EPSG-codes:
Bij uitlevering in RD zijn dezelfde realisaties beschikbaar als bij aanlevering. Bij uitlevering in ETRS89 kan de geometrie, naast als dezelfde realisaties als bij aanlevering, ook als de geografisch ensemble van CRS-en worden opgevraagd.
Hierbij zijn CRS84 en CRS84h respectievelijk de long-lat-varianten van de WGS84-realisaties met de EPSG-codes 4326 en 4979.
2.2.4.3 Bestuurlijk gebied
Binnen het thema bestuurlijk gebied bevatten een aantal objecten een geometrie die binnen het Europese deel van Nederland valt. In het informatiemodel zijn deze gebieden geclassificeerd als 'bestuurlijk gebied op land':
Rijksgebied
Gemeentegebied
Provinciegebied
Waterschapsgebied
Veiligheidsregiogebied
Het openbaar lichaam Rijk bestuurt ook een aantal gebieden op zee. Deze objecten zijn reeds onderdeel van het informatiemodel, maar het is nog niet duidelijk welke CRS-en daarvoor gelden. De gebieden worden op deze plek genoemd, maar niet verder uitgewerkt in de rest van de paragraaf. De volgende objecten zijn geclassificeerd als 'bestuurlijk gebied op zee':
Territoriale Zee
Aansluitende Zone
Exclusieve Economische Zone
Continentaal Plat
2.2.5 Ruimtelijke relaties
Voor ruimtelijke relaties tussen de objecten kunnen we gebruik maken van het Dimensionally Extended Nine‐Intersection Model (DE-9IM). Dit is een topologisch model voor het beschrijven van ruimtelijke relaties in een 2D-model. Dit model is uitgewerkt in de Simple Features-standaard [ISO-19125] en wordt aangeraden in [NEN3610-2022] en [sdw-bp]. Deze relaties zijn geïmplementeerd in veel geografische softwareomgevingen en ook in GeoSPARQL. Hieronder een overzicht met de originele Engelse naam en daarachter de vertaalde Nederlandse naam uit NEN3610-2022.
Deze relaties zijn beperkt tot een 2D-model en daarmee alleen van toepassing op geometrietypen punt, lijn of vlak.
3. Overzicht
3.1 Naam en Acroniemen
IMSO - Informatiemodel Samenhangende Objecten
3.2 Algemene beschrijving van het DiSGeo informatiemodel
Het informatiemodel Samenhangende Objecten zorgt ervoor dat alle gegevens die de geo-basisregistraties beschikbaar zijn, eenduidig interpreteerbaar zijn en in samenhang met elkaar kunnen worden bevraagd en gebruikt.
3.3 Beschrijving inhoud
Het conceptueel informatiemodel samenhangende objecten beschrijft hoe objecten uit verschillende geo-basisregistraties met elkaar samenhangen. Het gaat in elk geval om de: Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), Basisregistratie Topografie (BRT) en delen van de basisregistratie Waarde Onroerende Zaken (WOZ) en mogelijk ook delen van enkele andere registraties.
3.3.1 Bestuurlijke gebieden
Er is een belangrijke relatie tussen een regionaal openbaar lichaam en een bestuurlijk gebied. In de bestuurlijke indeling van het Koninkrijk der Nederlanden is een regionaal openbaar lichaam een overheid die bepaalde taken uitvoert binnen een bepaald ruimtelijk gebied. De belangrijkste regionale openbare lichamen zijn het Rijk, de provincies, de gemeenten en de waterschappen, maar ook veiligheidsregio's behoren hiertoe. Een bestuurlijk gebied is dan dat bepaalde ruimtelijk gebied waarover een regionaal openbaar lichaam bestuur uitoefent.
3.3.1.1 Levenscyclus en tijdlijnen Bestuurlijk gebied
Bestuurlijk gebied is een van de specifiekere vormen van Registratieve ruimte. De levenscyclusstatussen van een Registratieve Ruimte bestaan uit:
Ontwerp - Object waarvan de vaststelling wordt voorbereid
Niet gerealiseerd - Object waarvan de voorbereiding niet heeft geleid tot vaststelling
Vastgesteld - Object dat door het bevoegd gezag is benoemd of afgebakend op grond van wet- of regelgeving
Ingetrokken - Object dat door het bevoegd gezag is ingetrokken op grond van wet- of regelgeving
In het algemeen kun je stellen dat objectlevenscycli in het [EMSO] op hoofdlijnen een levenscyclus kent van planfase naar aanwezigheidsfase, naar afwezigheidsfase.
Ook voor bestuurlijke gebieden worden deze 4 levenscyclusstatussen ondersteund. Het moet echter nog blijken of er behoefte is aan een planfase voor bestuurlijke gebieden. Een mogelijke toepassing zou kunnen zijn dat een herindelingsplan nog voor vaststelling zijn weerslag krijgt in de registratie, in de vorm van bestuurlijke gebieden met de status Ontwerp.
De status Vastgesteld is de status die aangeeft dat een bestuurlijk gebied bestaat in de werkelijkheid. Dit komt overeen met de aanwezigheidsfase.
De status Ingetrokken is de eindstatus van een bestuurlijk gebied. Dit komt overeen met de afwezigheidsfase.
De levenscyclus van een bestuurlijk gebied volgt de levencyclus is afhankelijk van het bestaan van het besturende regionaal openbaar lichaam.
3.3.1.2 Regionaal Openbaar Lichaam
Een regionaal openbaar lichaam is een overheidsorganisatie die bepaalde taken uitvoert binnen een bepaald ruimtelijk gebied. De belangrijkste regionale openbare lichamen zijn het Rijk, de provincies, de gemeenten en de waterschappen, maar ook veiligheidsregio's behoren hiertoe.
Regionale openbare lichamen hebben met elkaar gemeen dat ze een bestuursgebied hebben — andere overheidsorganisaties hebben dat niet. [TOOI-ONT-1.6.2]
3.3.1.3 Bestuurlijk gebied
Een bestuurlijk gebied, ook wel bestuursgebied genoemd, is het grondgebied waarover het bestuursorgaan haar invloed uitoefent. Een bestuurlijk gebied is dus niet hetzelfde als het voor het gebied verantwoordelijke bestuur. Het gebied en het bestuur zijn weliswaar aan elkaar gerelateerd, maar hebben hun eigen unieke eigenschappen. Een bestuurlijk gebied heeft een ruimtelijke aanduiding in de vorm van een geometrie en kan ook een naam toegewezen krijgen. De naam waarmee men in het dagelijkse spraakgebruik het grondgebied associeert, is meestal de formele naam van het gerelateerde openbare lichaam, bijvoorbeeld 'Apeldoorn' of 'Zeeland'.
3.3.1.4 Geometrie
Dit model legt de geometrie vast van een bestuurlijk gebied. Die geometrie komt voort uit een grensbeschrijving, die zelf geen onderdeel van dit model is. Verder heeft een bestuurlijk gebied in dit model altijd een geometrie, terwijl in werkelijkheid de geometrie van een bestuurlijke gebied uiterlijk twee maanden na een wijzigingsvoorstel beschikbaar is. Daardoor komt het voor dat een (nieuw) openbaar lichaam tijdelijk geen (concept) geometrie heeft. Maar, vanuit het geo-domein lijkt het vooralsnog weinig waarde te hebben om deze tijdelijke situatie vast te leggen. Daarom stelt het model dat een openbaar lichaam altijd een geometrie heeft. Dit betekent dat een openbaar lichaam en het gerelateerde bestuurlijke gebied gelijktijdig worden opgenomen.
3.3.1.5 Land en Zee
Een regionaal openbaar lichaam heeft vaak maar één bestuurlijk gebied. Een uitzondering hierop is het openbare lichaam Rijk. Naast een bestuurlijk gebied op land (in dit model het Rijksgebied), bestuurt het Rijk ook vier gebieden op zee; zogenaamde maritieme zones. In totaal onderscheid dit model vijf typen bestuurlijke gebieden die onder de bestuurlijke verantwoordelijkheid van het Rijk vallen.
Dit is het overzichtsdiagram van het conceptuele informatiemodel Bestuurlijke Gebieden. Hierin staan alle objecten, inclusief hun eigenschappen en onderlinge relaties op conceptueel niveau weergegeven.
Een gedetailleerdere toelichting op de gemaakte modelleerkeuzes is terug te vinden bij specifieke objecttypen die hierna worden beschreven.
Op basis van wet- of regelgeving afgebakende ruimte die als eenheid geldt van politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheid of voor bedrijfsvoering.
Herkomst definitie
NEN 3610:2022 nl
Toelichting
Dit objecttype is gelijk aan het objecttype Registratieve ruimte uit NEN 3610, maar is opgenomen als specialisatie daarvan omdat er specifieke kenmerken voor zijn gedefinieerd.
Bestuurlijke gebieden, ook wel bestuursgebieden genoemd, zijn registratieve ruimten die op basis van wet- of regelgeving als eenheid gelden van bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Bij het modelleren van bestuurlijke gebieden zijn de volgende principes gehanteerd:
Een 'Bestuurlijk gebied' is een specialisatie van het NEN3610:2022-objecttype 'Registratieve Ruimte'.
Een 'Registratieve ruimte' heeft een eigenschap 'status' waarme de levenscyclus van het object en alle onderliggende objecten beschreven wordt.
Een 'Registratieve ruimte' is een subklasse van een NEN3610:2022-objecttype 'Geo-object'.
Een 'Geo-object' beschikt over de attributen 'identificatie' en 'domein', aan de hand waarvan alle subklassen geïdentificeerd kunnen worden.
Het objecttype 'Openbare lichaam' heeft in dit model geen superklasse.
Een 'Bestuurlijk gebied' bestaat uit de subklassen 'Bestuurlijk gebied op land' of 'Bestuurlijk gebied op zee'. Hiermee maakt het model onderscheid tussen bestuurlijke gebieden op land en op zee.
Een 'Bestuurlijk gebied' wordt altijd bestuurt door openbaar lichaam van hetzelfde type (bijv. 'Gemeente' bestuurt een 'Gemeentegebied').
Een bestuurlijk gebied is een registratieve ruimte die op basis van wet- of regelgeving als eenheid geldt van bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Herkomst definitie
EMSO
Toelichting
Dit betreft bijvoorbeeld de gebieden behorende bij de vier formele bestuurslagen uit de Grondwet (Rijk, provincie, waterschap, gemeente), maar kan ook gebieden van bestuurlijke samenwerkingsverbanden met eigen politiek/bestuurlijke verantwoordelijkheid omvatten. Een voorbeeld daarvan betreft de veiligheidsregio’s.
Het Europese deel van Nederland is opgedeeld in gemeenten . Het model onderscheidt het objecttype 'Gemeente' als het regionaal openbare lichaam dat het bestuur uitoefent over het bijbehorende 'Gemeentegebied'.
Bij het modelleren zijn de volgende principes gehanteerd.
Het openbare lichaam 'gemeente' voert het bestuur over één gemeentegebied.
Een gemeente heeft een gemeentecode.
Het gemeentegebied wordt aangeduid met een geometrie die bestaat uit één of meerdere vlakken.
De geometrieën van alle gemeentegebieden sluiten naadloos op elkaar aan, zonder gaten en zonder overlap.
Een gemeentegebied ligt altijd in één provinciegebied. De geometrie van een gemeentegebied valt dus volledig binnen een provinciegebied.
De geometrieën van alle gemeentegebieden die liggen in het dezelfde provinciegebied, bedekken gezamenlijk het gehele oppervlak van dat provinciegebied.
Een 'Gemeentegebied' ligt altijd in één 'Veiligheidsregiogebied'.
Afgebakend gedeelte van het grondgebied van Nederland, onder zeggenschap van een openbaar lichaam met diverse bestuurlijke taken, ingesteld op basis van artikel 123 en 124 van de Grondwet, artikel 2:1 Burgerlijk Wetboek en artikel 3 van de Wet algemene regels herindeling.
Herkomst definitie
Grondwet en Gemeentewet
Toelichting
Het gaat bij dit begrip nadrukkelijk om het grondgebied en niet om de juridische entiteit (bevoegd gezag). Een gemeente valt altijd volledig binnen een provincie. De geometrie van alle gemeenten in een provincie moeten de provincie volledig bedekken. Provincies mogen niet overlappen. Bij de verdere uitwerking zal er nader aandacht worden geschonken aan eventueel bestaande verschillen tussen de gemeentegrenzen en de gemeentegrenzen op basis van kadastrale percelen.
De geometrische afbakening van het veiligheidsregiogebied waarbinnen de geometrie van het gemeentegebied zich moet bevinden, en/of mee moet samenvallen.
De geometrische afbakening van het veiligheidsregiogebied waarbinnen de geometrie van het gemeentegebied zich moet bevinden, en/of mee moet samenvallen.
Het Europese deel van Nederland bestaat uit 12 provincies. Zij vormen de bestuurslaag tussen de rijksoverheid en de Nederlandse gemeenten. De bestuurslaag duidt het informatiemodel aan met 'Provincie'. Het gebied waarover de provincie het bestuur uitoefent heet het 'Provinciegebied'.
Bij het modelleren zijn de volgende principes gehanteerd.
Het openbare lichaam 'provincie' voert het bestuur over één provinciegebied.
Een provincie heeft een provinciecode.
Het provinciegebied wordt aangeduid met een geometrie die bestaat uit één of meerdere vlakken.
Een provinciegebied wordt samengesteld uit (één of) meerdere gemeentegebieden.
Een provinciegebied ligt altijd in een/het rijksgebied.De geometrie van een provinciegebied valt dus volledig binnen het Rijksgebied.
De geometrieën van alle provinciegebieden sluiten naadloos op elkaar aan, zonder gaten en zonder overlap.
De geometrieën van alle provinciegebieden bedekken gezamenlijk het gehele oppervlak van het rijksgebied.
De relatie(s) tussen de openbare lichamen onderling vallen vooralsnog buiten de scope van dit model.
Afgebakend gedeelte van het grondgebied van Nederland, onder zeggenschap van een openbaar lichaam met diverse bestuurlijke taken, ingesteld op basis van artikel 123 en 124 van de Grondwet, artikel 2:1 Burgerlijk Wetboek en artikel 13 van de Wet algemene regels herindeling
Herkomst definitie
Grondwet en Provinciewet
Toelichting
Het gaat bij dit begrip nadrukkelijk om het grondgebied en niet om de juridische entiteit (bevoegd gezag). Een provincie valt altijd volledig binnen het Europese deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De geometrie van alle provincies moeten het Europese deel van het grondgebied van Nederland op land volledig bedekken. Provincies mogen niet overlappen.
Het Rijk, ook wel de Rijksoverheid, voert de wettelijke taken uit op nationaal niveau. Het openbare lichaam 'Rijk' bestaat uit alle ministeries, de daartoe behorende uitvoeringsorganisaties, inspecties en Hoge colleges van Staat. Het grondgebied waarover de het Rijk regeert is in het model het 'Rijksgebied'. De bestuurlijke invloedsveer van het Rijk, strekt zich tevens uit over zee, waarvan het territorium wordt afgebakend door een viertal type maritieme zones. Dit zijn specialisaties van het «featureType» 'MaritimeZone' (INSPIRE, Annex I, Administrative Units):
Nederlandse Territoriale Zee (Territorial Sea)
Nederlandse Aansluitende Zone (Contiguous Zone)
Nederlandse Exclusiefe Economische Zone (Exclusive Economic Zone)
Nederlands Continentaal Plat (Continental Shelf)
Bij het modelleren zijn de volgende principes gehanteerd:
Het openbare lichaam 'Rijk' voert het bestuur over het 'Territoriaal bestuurlijk gebied' 'Rijksgebied' en alle typen 'Maritiem bestuurlijk gebied'.
De bestuurlijke gebieden van het Rijk worden aangeduid met een geometrie die bestaat uit één of meerdere vlakken.
Een 'Rijksgebied' wordt samengesteld uit (één of) meerdere 'Provinciegebieden'.
Een Maritiem bestuurlijk gebied wordt vastgesteld op basis van nautische mijlen vanaf de laagwaterlijn (dit wordt ook wel de basislijn genoemd).
Net als de Rijksoverheid, de provincies en de gemeenten, is een waterschap een overheidsorganisatie. Het zorgt voor het waterbeheer in een bepaald gebied. Tot haar taken behoren het beschermen tegen overstromingen, het zorgen voor schoon water in sloten, rivieren, meren en beken én het beheren van de hoeveelheid water. De verzameling van bestuursorganen van een waterschap, worden in dit model aangeduid met het openbare lichaam 'Waterschap'. Het grondgebied waarover het waterschap haar bestuur uitoefent, heet in het model het 'Waterschapsgebied'.
Bij het modelleren zijn de volgende principes gehanteerd:
Het openbare lichaam 'waterschap' voert het bestuur over één 'waterschapsgebied'.
Een waterschap heeft een unieke waterschapscode.
Een waterschapsgebied wordt aangeduid met een geometrie die bestaat uit één of meerdere vlakken.
Een waterschapsgebied wordt onafhankelijk van andere bestuurlijke gebieden samengesteld.
Waterschappen onderscheiden meerdere typen 'grenzen'. Voor het aanduiden van het 'Waterschapsgebied', wordt de administratieve grens gebruikt.
Afgebakend gedeelte van het grondgebied van Nederland, onder zeggenschap van een openbaar lichaam welke de waterstaatskundige verzorging van dat gebied ten doel heeft, ingesteld op basis van artikel 133 van de Grondwet en de Waterschapswet.
Herkomst definitie
Grondwet, Waterschapswet en INSPIRE
Toelichting
Het 'Waterschapsgebied' wordt aangeduid met de administratieve grens gebruikt. De Waterschapswet gaat op in de Omgevingswet. De Administratieve grens is grens die in de Omgevingswet als waterschapsgrens wordt gehanteerd en overeenkomt met de registratieve grens in de SOR en in INSPIRE.
Het Administratief gebied betreft de geografische representatie van de verkiezingsgrenzen zoals die door de waterschappen zijn vastgelegd. Het gaat bij dit begrip nadrukkelijk om het grondgebied en niet om de juridische entiteit (bevoegd gezag).
Deze grens is inclusief de grote wateren die niet door de waterschappen beheerd worden, maar door Rijkswaterstaat. Het gaat dus om het gebied waarin het waterschap de verkiezingen uitschrijft.
Nederland is opgedeeld in 25 veiligheidsregio's. Zij zorgen voor de veiligheid van de inwoners én bezoekers van het gebied. Dit doen zij door te zorgen voor de aanwezigheid van hulpverleningsdiensten, evenals het maken van afspraken over de aanpak van rampen en crises. Een 'Veiligheidsregio' is een openbaarlichaam, met het 'Veiligheidsregiogebied' als haar bestuurlijk gebied.
Bij het modelleren zijn de volgende principes gehanteerd:
Het openbare lichaam 'Veiligheidsregio' voert het bestuur over één 'Veiligheidsregiogebied'.
Een 'Veiligheidsregio' heeft een unieke 'veiligheidsregiocode'.
Een 'Veiligheidsregiogebied' wordt aangeduid met een geometrie die bestaat uit één of meerdere vlakken.
In een 'Veiligheidsregiogebied', liggen altijd één of meerdere gemeenten.
Afgebakend gedeelte van het grondgebied van Nederland, onder zeggenschap van een openbaar lichaam met diverse bestuurlijke taken, ingesteld op basis van artikel 9 van de Wet Veiligheidsregio’s
Het gebied vanaf de laagwaterlijn tot 12 zeemijl uit de kust dat behoort bij het Rijk.
Herkomst definitie
Wet grenzen Nederlandse territoriale zee
Toelichting
Het betreft hier de territoriale zee zoals nu reeds wordt vastgelegd door de Dienst der Hydrografie. Dit was tot nu toe nog geen onderdeel van een basisregistratie.
Dit gebied is ook wel bekend als “de 12-mijlszone”. In het Eems-Dollard gebied is er tussen Nederland en Duitsland geen formeel grensverdrag en dus geen wederzijds bevestigde begrenzing van de territoriale zee.
Het gebied buiten en grenzend aan de territoriale zee dat zich niet verder uitstrekt dan 24 zeemijlen vanaf de laagwaterlijn
Herkomst definitie
Rijkswet instelling aansluitende zone
Toelichting
Het betreft hier de aansluitende zone zoals nu reeds wordt vastgelegd door de Dienst der Hydrografie. Dit was tot nu toe nog geen onderdeel van een basisregistratie.
Het gebied buiten en grenzend aan de territoriale zee dat zich niet verder uitstrekt dan tweehonderd zeemijlen vanaf de laagwaterlijn.
Herkomst definitie
Rijkswet instelling exclusieve economische zone
Toelichting
Het betreft hier de Nederlandse exclusieve economische zone zoals nu reeds wordt vastgelegd door de Dienst der Hydrografie. Dit was tot nu toe nog geen onderdeel van een basisregistratie.
Het onder de Noordzee gelegen deel van de zeebodem en de ondergrond daarvan, waarop het Koninkrijk soevereine rechten heeft, en gelegen is buiten en grenzend aan de territoriale zee.
Herkomst definitie
Mijnwet continentaal plat
Toelichting
Het betreft hier het Nederlandse continentaal plat zoals nu reeds wordt vastgelegd door de Dienst der Hydrografie. Dit was tot nu toe nog geen onderdeel van een basisregistratie.
Binnen het Europese deel van het Rijk kent deze dezelfde contour als de Nederlandse Exclusieve Economische Zone.
Een regionaal openbaar lichaam is, in de bestuurlijke indeling van het Koninkrijk der Nederlanden, een overheid die wettelijk bepaalde taken uitvoert binnen een bepaald ruimtelijk gebied.
Herkomst definitie
TOOI - Ontologie 1.6.2
Toelichting
De belangrijkste regionale openbare lichamen zijn het Rijk, de provincies, de gemeenten en de waterschappen. De provincies en gemeenten worden in artikel 123 en verder van de Nederlandse Grondwet geregeld. De waterschappen in artikel 133.
Een organisatie die in het leven is geroepen om een gemeenschappelijke regeling uit te voeren in een publiekrechtelijke of privaatrechtelijke constructie.
Een organisatie die in het leven is geroepen om een gemeenschappelijke regeling uit te voeren uit hoofde van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr).
De klasse Rijk is de (singleton-) klasse van onderdelen van de Nederlandse overheid die wettelijke taken hebben op landelijk niveau: de ‘centrale overheid’
Een veiligheidsregio is een openbaar lichaam voor de samenwerking door verschillende besturen en diensten ten aanzien van taken op het terrein van brandweerzorg, rampenbeheersing, crisisbeheersing, geneeskundige hulpverlening en handhaving van de openbare orde en veiligheid.
Naast onderdelen die als niet normatief gemarkeerd zijn, zijn ook alle diagrammen, voorbeelden, en noten in dit document niet normatief. Verder is alles in dit document normatief.
