Scopedocument Informatiemodel IBRO

De huidige registratiesystemen zijn gescheiden ontstaan en kennen weinig samenhang. Dit leidt tot inefficiëntie en hoge kosten doordat objectinformatie in meerdere systemen moet worden bijgehouden, met soms tegenstrijdige gegevens als gevolg.

Rotterdam wil met de IBRO een prototype ontwikkelen dat aansluit op landelijke initiatieven zoals Common Ground, het Federatief Datastelsel (FDS) en passend binnen de doelstellingen van Zicht op Nederland (ZoN). Het programma start met een “greenfield”-aanpak, waarbij de nieuwe registratie parallel aan de bestaande systemen wordt ontwikkeld. Rotterdam streeft naar een integrale registratie die objecten in de fysieke ruimte centraal stelt. Deze nieuwe “Bronregistratie Objecten” is gebaseerd op landelijke standaarden zodat deze in de toekomst ook door andere overheden gebruikt kan worden.

Bronhouderschap: taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden

Het bronhouderschap betreft het beheer en de verantwoordelijkheid van de gegevens. Duidelijk moet zijn wie verantwoordelijk is voor de juistheid en actualiteit van de data, en wie welke bevoegdheden heeft binnen het bronhouderschap.

Partijen die gegevens van IBRO inwinnen en/of bijhouden zijn onder meer:

• Gemeenten;
• Overige bronhouders van de geobasisregistraties (waterschappen, provincies, Rijkswaterstaat, Defensie, RVO en ProRail) en Kadaster.

Binnen het programma Mercator is gekozen voor een focus op beheer van de bron, niet op het gebruik van de IBRO-gegevens.

Partijen die gegevens van IBRO gebruiken zijn onder meer:

• binnengemeentelijke afnemers
• afnemers die indirect via de landelijke voorzieningen van de betrokken basisregistraties de gegevens afnemen

Partijen die de regelgeving, standaarden, of centrale voorzieningen voor IBRO gegevens beheren:

• het standaardisatie-instituut Geonovum, dat het informatiemodel van IBRO zal opstellen en naar verwachting beheren en ook een cruciale rol zal vervullen bij de totstandkoming van (draagvlak voor) dit informatiemodel, bijv. bij de inzet van landelijke consultaties.
• De IBRO voorziening is een nieuwe voorziening of geheel van voorzieningen voor de opslag van gegevens, het beheer van de bronregistratie en de levering van mutaties aan bestaande landelijke voorzieningen. De gemeente Rotterdam is op korte termijn verantwoordelijk voor de voorzieningen onder de vlag van het programma Mercator. Spoor Techniek van het programma Mercator werkt nader uit hoe we omgaan met de voorziening na afronding van het programma.

Er is geen regelgeving die direct voortkomt uit het programma Mercator.

De IBRO moet in lijn zijn met de bestaande juridische kaders en landelijke voorzieningen van de BAG, BGT en WOZ.

Hieronder volgt een overzicht van de bestaande (basis)registraties waarin gegevens die onderdeel van de IBRO gaan vormen, zijn geregistreerd:

• Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT)
• Basisregistratie Adressen en Gebouwen
• Basisregistratie Waarde Onroerende Zaken voor wat betreft de WOZ-objectafbakening gegevens.
• Mogelijk ook het Nationaal Wegenbestand (NWB)

Het analyseren van werkprocessen valt onder een ander werkspoor van Mercator.

Relevant uitgangspunt hier is wel dat de levering van mutaties aan de landelijke voorzieningen (LV’s) van de BGT, BAG ongewijzigd blijft. De IBRO levert niet aan de LV-WOZ, want de de IBRO registreert alleen het WOZ-object en niet de WOZ-waarde en het belang.

De basisregistraties BAG, BGT en WOZ zijn op verschillende momenten en gescheiden van elkaar ontstaan.Voor elk van deze basisregistraties hebben gemeenten in de huidige situatie drie verschillende ICT-systemen en dure koppelingen daartussen om de objectgegevens synchroon te houden. Het programma Mercator heeft een greenfield benadering, waaruit volgt dat het informatiemodel voor de IBRO geen rekening hoeft te houden met deze bestaande softwaresystemen. Voor de IBRO wordt een nieuw systeem en werkprocessen gerealiseerd.

Hieronder volgt een opsomming van relevante standaarden

• DiS Geo : Eisen aan model samenhangende objectenregistratie [EMSO]. Dit model is in 20221 landelijk geconsulteerd en vormt de basis voor de IBRO. Deze standaard die indertijd niet formeel is vastgesteld is gebaseerd en afgeleid van ondergenoemde inghoudelijke standaarden.

Inhoudelijke standaarden van de relevante (basis-)registraties:

• IMGeo: het informatiemodel onder de Basisregistratie Grootschalige Topografie. Dit bestaat uit twee delen: de gegevenscatalogus BGT, versie 1.2, juli 2020 (het verplichte deel) en de gegevenscatalogus IMGeo, versie 2.2, juli 2020 (optionele uitbreiding). Geonovum is beheerder van deze standaard.
• IMBAG: het informatiemodel onder de Basisregistratie Adressen en Gebouwen. Dit is beschreven in de Catalogus Basisregistratie Adressen en Gebouwen. Geonovum is beheerder van de catalogus en het informatiemodel.
• IMWOZ: het informatiemodel onder de Basisregistratie Waarde Onroerende Zaken, en dan specifiek het gedeelte wat de objecten beschrijft. Dit is beschreven in de Catalogus Basisregistratie WOZ, versie 1.8, januari 2024. De Waarderingskamer beheert deze standaard.
• IMBRT: het informatiemodel onder de Basisregistratie Topografie, beschreven in Basisregistratie Topografie: Catalogus en Productspecificaties, versie 1.2.0.7, november 2024.
• IMKAD: het informatiemodel onder de Basisregistratie Kadaster, beschreven in de Catalogus Basisregistratie Kadaster, versie 1.0, december 2020.
• IMBOR: Het Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte - conceptversie van 2025 beschrijft de objecttypen die voorkomen in de openbare ruimte en de vaste objectgegevens die nodig zijn voor het beheer hiervan

Deze standaarden zijn van belang als de mapping voor de transponering gemaakt moet worden van de bestaande registraties naar de IBRO-registratie, als ook van de IBRO-registratie richting de afzondelijke landelijke voorzieningen van de BAG, BGT en WOZ.

En verder

• Het informatiemodel wordt waar mogelijk gebaseerd op internationale standaarden, zoals [CityGML] voor 3D geo-objecten.

De IBRO moet voldoen aan de geldende landelijke standaarden om te kunnen dienen als bron voor de IGO en 3D basisvoorziening.

• De IBRO wordt voorzien van een begrippenkader conform de Standaard voor beschrijven van begrippen [NLSBB].
• Het informatiemodel voor de IBRO wordt ontwikkeld conform het Metamodel Informatiemodellering (MIM) [MIM12].
• Het informatiemodel voor de IBRO wordt ontwikkeld conform NEN 3610:2022 basismodel voor informatiemodellen [NEN3610] .

In het Programmaplan Mercator zijn er een aantal knelpunten in informatievoorziening onderkend.

• De verschillende bestaande ketens zijn niet uniform vormgegeven, waardoor een complexe en daarmee kosten inefficiënte informatievoorziening ontstaan is;
• Voor beheer en gebruik van de bestaande registraties wordt nog weinig gebruik gemaakt van nieuwe generatie standaarden, zoals de OGC-API standaarden;
• De architectuur kan efficiënter waarin principes als bevragen en muteren bij de bron centraal staat en waarmee de bestaande praktijk van het onnodig ‘rondpompen’ van gegevens voorkomen gaat worden.

De IBRO wordt ontwikkeld met toepassing van nieuwe concepten als Common Ground en passend binnen ontwikkelingen als het Federatief Datastelsel en Data bij de bron. De IBRO wordt daarom opgezet volgens de principes van Common Ground.

De IBRO moet naadloos aansluiten op het gedachtengoed van de generieke infrastructuur van het DataFundament dat door het landelijke programma Zicht op Nederland wordt opgezet.

De IBRO gaat zoveel mogelijk voldoen aan de 12 eisen aan de basisregistraties om deel uit te kunnen gaan maken van het Federatief Datastelsel, dat vanuit de Interbestuurlijke Datastrategie wordt ontwikkeld.

Relevante documenten:

• DiS Geo: Architectuurbeschrijving Voorzieningen Samenhangende Objectenregistratie [disgeo-arch] wordt als basis gebruikt en krijgt waar uitgangspunten achterhaald zijn een bijwerkingsslag.
• Modelleerprincipes samenhangende objectenregistratie [disgeo-mod]. De laatste werkversie wordt als leidend genomen.
• Overzicht generieke onderwerpen voor DisGeo informatiemodellering [disgeo-gen]. De laatste werkversie wordt als leidend genomen.
• Uit Betrouwbare Bron bevat generieke uitgangspunten voor een federatief datastelsel.

In de IBRO zal ook de inwinning en beheer van 3D-objectinformatie, zoals in het programma Totaal Driedimensionaal (T3D) is beproefd, worden meegenomen. Verder worden inzichten uit het programma DOOR meegenomen indien relevant.

Het IBRO informatiemodel wordt gebaseerd op de eisen aan het conceptueel informatiemodel dat is ontwikkeld voor de Samenhangende Objectenregistratie (SOR) [EMSO]. Alleen daar waar voortschrijdend inzicht bestaat over de gewenste inhoud, overweegt de werkgroep om af te wijken van dit model.

De eerste versie van het informatiemodel IBRO moet eind eind Q2​ gereed zijn, inclusief consultatie van het conceptueel informatiemodel en verwerking van de reacties. De consultatie moet dan medio mei 2025​ plaatsvinden om eind Q1 gereed te zijn. Dit is een consultatie van begrippen en conceptueel informatiemodel​. Dit komt neer op circa 3 maanden doorlooptijd voor het maken van​:

• Begrippenmodel​
• Conceptueel informatiemodel​

Tevens wordt gewerkt aan:

• Logisch informatiemodel​
• Technisch model + aanverwanten​

Tijdens de consultatie kan wel parallel doorgewerkt worden aan logisch informatiemodel en technisch model​.

De werkgroep informatiemodel IBRO heeft gezamenlijk een prioritering op hoofdlijnen bepaald voor de inhoud. Gestart wordt met de onderwerpen waar het minst voortschrijdend inzicht wordt verwacht, gevolgd door onderwerpen waar dit wel bestaat.

Figuur 1 toont de scope van de SOR, waar IBRO van is afgeleid:

De SOR, zoals beschreven in de Eisen aan model samenhangende objectenregistratie [EMSO] (juni 2021), vormt in principe de scope van de IBRO. Het informatiemodel IBRO wordt op basis van dit DiS Geo eisen document ontwikkeld. Voortschrijdend inzicht over de inhoud dat is ontstaan sinds die tijd wordt meegenomen in de ontwikkeling van het informatiemodel voor de IBRO.

De volgende onderdelen die in het EMSO beschreven zijn vormen onderdeel van de scope van IBRO:

1. Water​
2. Groen​
3. Registratieve ruimten​
4. Wegen ​
   1. fysiek​
   2. functioneel (netwerkregistratie)​
5. Gebouwen​

Deze volgorde heeft de werkgroep gekozen op basis van de mate van voortschrijdend inzicht dat na de ontwikkeling van de EMSO heeft plaatsgevonden. Op het gebied van de eerste paar onderwerpen is weinig voortschrijdend inzicht bekend en daarom kan de informatiemodellering daarvan vlot voltooid worden, terwijl er nog overleg plaatsvindt rond de andere onderwerpen (met name wegen en gebouwen) waar wel voortschrijdend inzicht verwerkt moet worden.

Van deze objecten worden eigenschappen opgenomen zoals beschreven in de Eisen aan model samenhangende objectenregistratie [EMSO].

Wat betreft de geometrie, is het streefbeeld om een 3D-weergave van de objecten op te nemen. Per object zal op basis van de toepassingsmogelijkheden en gebruikswensen besloten moeten worden of het object in 3D vastgelegd moet en kan worden.

Door het het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata (NTM) wordt in opdracht van het ministerie van I&W gewerkt aan een gegevenscatalogus mobiliteitsdata. Hier is een netwerkregistratie een belangrijk fundament. Afstemming met dit traject creëert een Win-Win-sitaute en voorkomt dubbele ontwikkeling.

De volgende inhoud is buiten scope geplaatst:

• Onderdeel van registratieve ruimten zijn Bestuurlijke gebieden en bestuurlijke gebieden op zee: De bijhouding hiervan is belegd bij het Kadaster. Hier heeft de gemeente geen bronhoudersrol in.
• Van de WOZ komt alleen het WOZ-deelobject erin. De rest van de WOZ is buiten scope.
• De reikwijdte van de SOR strekt zich ook uit over de BRT. Voor de IBRO is de BRT buiten scope. De bijhouding hiervan is belegd bij het Kadaster. Hier heeft de gemeente geen bronhoudersrol in.
• Bij voorkeur alle inhoud die niet in de Eisen aan model samenhangende objectenregistratie [EMSO] beschreven is. Het informatiemodel wordt zo opgezet dat het uitbreidbaar is met objecttypen en kenmerken die nu buiten scope zijn maar op enig moment later in de tijd wel relevant zijn.
• De IBRO is bedoeld als een registratie van basisgegevens. Aanvullende detailgegevens van objecten, zoals gegevens gericht op beheer en onderhoud van assets (BOR informatie) zijn buiten scope, behalve als ze nu al in de EMSO van de SOR zijn opgenomen.